Obowiązkowe ubezpieczenie pojazdu

Każdy posiadacz pojazdu mechanicznego jest zobowiązany do zawarcia obowiązkowego ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej kierowcy (OC).

1 stycznia 2004 roku weszła w życie ustawa o ubezpieczeniach obowiązkowych, Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczycieli Komunikacyjnych z dnia 22 maja 2003 roku (Dz. U. Nr 124 poz. 1152 z 2003 r.).

Ubezpieczenie odpowiedzialności cywilnej to szczególny rodzaj umowy ubezpieczeniowej. Mamy tu do czynienia z dwoma stosunkami prawnymi:

- pierwszy wynika z umowy zawartej pomiędzy zakładem ubezpieczeń a ubezpieczającym swoją odpowiedzialność cywilną, czyli posiadaczem samochodu,

- drugi powstaje z chwilą wyrządzenia szkody związanej z ruchem tego samochodu przez jego posiadacza.

Szczególny rodzaj zobowiązania polega na tym, że zakład ubezpieczeń, po powstaniu szkody, wstępuje w obowiązki sprawcy szkody, czyli staje się zobowiązany do jej naprawienia (oczywiście tylko wtedy, gdy szkoda mieści się w zakresie ochrony przewidzianym przez umowę ubezpieczeniową). Aby ten "zakres ochrony" poznać, niezbędne jest (tak jak w przypadku zawierania każdej umowy, nie tylko ubezpieczenia) dokładne zapoznanie się z jej warunkami. Należy zwrócić uwagę nie tylko na obowiązki zakładu ubezpieczeń, ale także na obowiązki posiadacza pojazdu czy poszkodowanego. Ważne jest zapoznanie się z okolicznościami wyłączającymi odpowiedzialność towarzystwa ubezpieczeniowego. Przyda się również znajomość podstawowych zasad odpowiedzialności odszkodowawczej, które są określone w przepisach prawa cywilnego (scharakteryzowano je w dalszej części opracowania).

Warto jednak sprawdzić, czy w kraju, do którego się wybieramy, wystarczy nasze ubezpieczenie oc.

Szacuje się, że ubezpieczeniem obowiązkowym OC nie jest objętych ok. 1 roku samochodów, które jeżdżą po polskich drogach, tj. ok. 10% wszystkich zarejestrowanych pojazdów. Ponieważ kierowcy mają świadomość niskiej wykrywalności niedopełnienia obowiązku ubezpieczenia, a system kontroli był niedoskonały, od 1 lipca 2004 Ubezpieczeniowy Fundusz Gwarancyjny zacznie funkcjonować jako ośrodek informacji. Będzie on prowadził rejestr umów OC dotyczących pojazdów mechanicznych. Informacje te będą przekazywały zakłady ubezpieczeniowe wciągu 7 dni od zawarcia umowy. Ośrodek ma za zadanie porównywanie powyższych danych z informacjami o zarejestrowanych pojazdach zbieranymi przez Centralną Ewidencję Pojazdów i Kierowców. Fundusz Gwarancyjny będzie też gromadził informacje o wypadkach oraz zgłoszeniach roszczeń odszkodowawczych i wypłatach odszkodowań. Wysokość kar za brak ubezpieczenia będzie regulowała ustawa. Dla posiadaczy samochodów osobowych kara ta ma stanowić równowartość 500 euro, dla posiadaczy samochodów ciężarowych i autobusów 800 euro, i 100 euro dla właścicieli innych pojazdów.

Nowością będzie uzależnienie wysokości opłaty karnej od okresu pozostawania bez ochrony ubezpieczeniowej w każdym roku kalendarzowym, np. 20 % opłaty, gdy okres bez ubezpieczenia nie przekroczył 3 dni, 50%, gdy okres ten nie przekracza 14 dni, powyżej 14 dni 100% opłaty karnej.

Umowę ubezpieczenia można zawrzeć z dowolnie wybranym zakładem ubezpieczeń. Zakład ten nie może odmówić zawarcia umowy, powołując się np. na fakt częstego wyrządzania szkody przez daną osobę.

Stosunkowo nowym produktem na rynku są pakiety ubezpieczeń komunikacyjnych, które pozwalają na kompleksowe ubezpieczenie, łączące obowiązkowe ubezpieczenie OC, Zieloną kartę i dobrowolne ubezpieczenia: autocasco, assistance i od następstw nieszczęśliwych wypadków. Ubezpieczenie pakietowe pozwala uniknąć wielokrotnego powtarzania procedury zawierania umowy i zapłaty kilku składek. Pakiety oferowane są przeważnie przez dealerów samochodowych przy zakupach połączonych z kredytem, ponieważ np. autocasco jest zwykle formą zabezpieczenia spłaty kredytu. składka ubezpieczeniowa przeważnie określana jest w postaci procentu (1%-9%) wartości nowego samochodu. Mimo niewątpliwych zalet pakietu ubezpieczeń trzeba, tak jak przy zawieraniu każdej umowy, dokładnie zapoznać się z jego treścią i sprawdzić, czy nie zawiera wyłączeń dotyczących np. określenia dolnej granicy wartości szkody będącej podstawą do wypłaty odszkodowania.

Zawierając umowę ubezpieczenia, należy zwrócić baczną uwagę na dokładne wypełnienie wniosku o ubezpieczenie. Zakład ubezpieczeń żąda również okazania dowodu rejestracyjnego pojazdu, potwierdzającego jego sprawność techniczną. Innym dokumentem potwierdzającym sprawność techniczną pojazdu może być także świadectwo homologacji czy zaświadczenie z badania technicznego. Za brak ubezpieczenia grozi nie tylko kara pieniężna, uprawnione organy kontroli mogą także odebrać dowód rejestracyjny pojazdu. Umowę obowiązkowego ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej (OC) zawiera się przeważnie na 12 miesięcy. Należy zwrócić uwagę, że umowa taka automatycznie ulega przedłużeniu, jeśli nie później niż na jeden dzień przed upływem dwunastomiesięcznego okresu ubezpieczenia nie wypowiemy jej poprzez pisemne oświadczenie złożone w zakładzie ubezpieczeń lub przesłane tam listem poleconym. Nie zdziwmy się więc, gdy zakład ubezpieczeń będzie skutecznie domagał się opłaty składki wraz z odsetkami, gdy nie złożymy takiego oświadczenia i na przykład ubezpieczymy się u innego ubezpieczyciela.

Jeśli pojazd jest zarejestrowany czasowo albo za granicą, umowę ubezpieczenia można zawrzeć na krótszy okres (minimalnie 30 dni). Tego typu umowy nie przedłużają się automatycznie.

Ustawa, obowiązująca od 1 stycznia 2004 roku, reguluje w inny sposób zagadnienie korzystania z polisy sprzedawcy samochodu. Umowa ubezpieczeniowa będzie rozwiązana dopiero po upływie okresu, na jaki została zawarta. Kupujący samochód posługuje się oryginałem polisy poprzedniego właściciela tak, jakby była ona wystawiona na kupującego. Przechodzą na niego prawa i obowiązki wynikające z umowy ubezpieczenia zawartej przez sprzedawcę samochodu. Należy jednak pamiętać, żeby najpóźniej ostatniego dnia obowiązywania umowy wykupić nowe ubezpieczenie na kolejne 12 miesięcy. Sprzedający samochód jest natomiast zobowiązany przekazać kupującemu dokumenty potwierdzające zawarcie umowy ubezpieczenia oraz powiadomić zakład ubezpieczeń, w terminie 30 dni, o sprzedaniu pojazdu i o danych osobowych nabywcy.

Można również wypowiedzieć tę umowę ubezpieczenia (w ciągu 30 dni od dnia zakupu samochodu). Umowa zostaje rozwiązana zawsze 30. dnia od dnia zakupu, niezależnie od tego, kiedy ją wypowiedziano (czy pierwszego, piętnastego, czy trzydziestego dnia od zakupu).